Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι
«Όποιος θέλει διαρκώς να εξυψωθεί πρέπει να περιμένει
ότι μία μέρα θα τον πιάσει ίλιγγος. Τι είναι ίλιγγος; Ο φόβος μην πέσεις; Γιατί
όμως μας πιάνει ίλιγγος πάνω σε ένα μπαλκόνι με κάγκελα; Ο ίλιγγος είναι άλλο
πράγμα από τον φόβο μην πέσουμε. Είναι η φωνή του κενού κάτω από μας που μας
τραβάει και μας καταπίνει, η επιθυμία μας να πέσουμε που μετά την πολεμάμε με
τρόμο»
«Λοιπόν, τι να διαλέξει κανείς; Το βάρος ή την
ελαφρότητα; Πρόκειται για το ερώτημα που έθεσε ο Παρμενίδης τον 6ο αιώνα π.Χ.
Κατ’ αυτόν, το σύμπαν είναι χωρισμένο σε ζεύγη αντιθέτων: το φως – το σκοτάδι,
το παχύ – το λεπτό, το ζεστό – το κρύο, το είναι – το μη είναι. Θεωρούσε ότι
ένας από τους πόλους της αντίφασης είναι θετικός (το φωτεινό, το ζεστό, το
λεπτό, το είναι), το άλλο αρνητικό. Αυτός ο διαχωρισμός σε πόλους, θετικό και
αρνητικό, μπορεί να μας φανεί παιδαριωδώς εύκολος. Εκτός από μία περίπτωση: τι
είναι θετικό, το βάρος ή η ελαφρότητα. Ο Παρμενίδης απαντούσε: το ελαφρύ είναι
θετικό, το βαρύ είναι αρνητικό. Είχε δίκιο ή όχι; Ιδού η απορία. Ένα πράγμα
είναι βέβαιο. Η αντίφαση βαρύ – ελαφρύ είναι η πιο μυστηριώδης και η πιο
διφορούμενη από όλες τις αντιφάσεις»
.... Το
όνειρο δεν είναι μονάχα μια επικοινωνία (ενδεχομένως μια κρυπτογραφημένη
επικοινωνία), είναι επίσης μια δραστηριότητα αισθητική,
ένα παιχνίδι της φαντασίας, κι αυτό το παιχνίδι είναι το ίδιο μια
αξία. Το όνειρο είναι η απόδειξη ότι το να φαντάζεται, το να ονειρεύεται αυτό
που δεν έχει υπάρξει, είναι μια από
τις βαθύτερες ανάγκες του ανθρώπου. Εκεί
βρίσκεται και η αιτία του δόλιου κινδύνου που κρύβεται μέσα στο όνειρο. Αν το
όνειρο δεν ήταν ωραίο, θα μπορούσε κανείς γρήγορα να το λησμονήσει. Αλλά εκείνη
επέστρεφε αδιάκοπα στα όνειρα αυτά, τα επαναλάμβανε με τη σκέψη, τα έκανε
αφηγήματα. Ο Τόμας ζούσε κάτω απ' την υπνωτική γοητεία της εναγώνιας
ομορφιάς των ονείρων της Τερέζας.
"Κάποτε,
εδώ και πάρα πολύ καιρό, ο άνθρωπος άκουγε κατάπληκτος το τακτικό σφυροκόπημα
που του ερχόταν από τα βάθη του στέρνου του και αναρωτιόταν τι μπορούσε να
σήμαινε αυτό. Δεν μπορούσε να ταυτιστεί με ένα σώμα, μ'αυτό το τόσο ξένο και
άγνωστο πράγμα. Το κορμί ήταν ένα κλουβί και στο εσωτερικό του, κρυβόταν κάτι
που κοίταζε, άκουγε, τρόμαζε, σκεφτόταν κι απορούσε΄αυτό το κάτι,αυτό το λείψανο που
απόμενε όταν αφαιρούσε κανείς το σώμα, ήταν η ψυχή. Βέβαια,σήμερα, το σώμα
έπαψε να είναι ένα μυστήριο, αυτό που φωλιάζει στο στέρνο είναι η καρδιά, το
ξέρουμε, και η μύτη δεν είναι παρά η απόληξη ενός σωλήνα που περνάει για να
φέρει οξυγόνο στους πνεύμονες. Το πρόσωπο δεν είναι παρά ο πίνακας πλοήγησης
στον οποίο καταλήγουν οι φυσικοί μηχανισμοί: η πέψη, η όραση, η ακοή, η
αναπνοή, η σκέψη. Από τότε που ο άνθρωπος μπορεί να κατονομάσει όλα τα μέρη του
σώματός του, αυτό το σώμα τον ανησυχεί λιγότερο. Ο καθένας ξέρει πια ότι η ψυχή
δεν είναι παρά η δραστηριότητα της φαιάς ουσίας του εγκεφάλου. Η δυαδικότητα
ψυχής και σώματος κρυβόταν πίσω από θέματα επιστημονικά΄ σήμερα είναι μια
παρωχημένη προκατάληψη που πραγματικά σε κάνει να γελάς. Αρκεί, όμως, ν'αγαπάς
τρελά και ν'ακούς τα εντόσθιά σου να γουργουρίζουν, για να διαλυθεί αμέσως αυτή
η λυρική αυταπάτη της επιστημονικής σφαίρας, που είναι η ενότητα σώματος και
ψυχής."
"Πολύ περισσότερο απ'το μπιλιέτο, που της
το έδωσε την τελευταία στιγμή, αυτό το κάλεσμα των τυχαίων(το βιβλίο, ο
Μπετόβεν, ο αριθμός έξι,το κίτρινο παγκάκι του πάρκου) ήταν που έδωσε στην
Τερέζα το κουράγιο να φύγει απ'το σπίτι της και ν'αλλάξει τη ζωή της. Ήταν ίσως
αυτά τα κάποια τυχαία (άλλωστε πολύ ταπεινά και κοινότοπα, πράγματι αντάξια
αυτής της ασήμαντης πόλης) που πυροδότησαν τον έρωτά της και αποτέλεσαν την
πηγή ενέργειας απ'όπου άντλησε ως το τέλος. Η καθημερινή μας ζωή βομβαρδίζεται
από τυχαία περιστατικά, πιο συγκεκριμένα από τυχαίες συναντήσεις ανάμεσα στους
ανθρώπους και στα γεγονότα, αυτό που ονομάζουν συμπτώσεις. Υπάρχει συν-πτώση
όταν δύο απρόβλεπτα γεγονότα συμβαίνουν ταυτόχρονα, όταν συναντιώνται: ο Τόμας
εμφανίζεται στο εστιατόριο τη στιγμή που το ραδιόφωνο παίζει Μπετόβεν. Στη
συντριπτική τους πλειοψηφία, αυτές εδώ οι συμπτώσεις περνούν ολότελα
απαρατήρητες. Αν ο χασάπης της γωνίας ερχόταν να καθίσει σ'ένα τραπέζι του
εστιατορίου στη θέση του Τόμας, η Τερέζα δεν θα είχε παρατηρήσει ότι το
ραδιόφωνο έπαιζε Μπετόβεν (παρ'όλο που η συνάντηση του Μπετόβεν μ'ένα χασάπη θα
ήταν επίσης μια περίεργη σύμπτωση). Αλλά ο έρωτας που γεννιόταν ξύπνησε μέσα
της το νόημα της ομορφιάς και ποτέ δεν θα ξεχνούσε τη μουσική αυτή. Κάθε φορά
που θα την άκουγε, θα ένιωθε συγκίνηση. Κάθε τι που θα συνέβαινε γύρω της τη
στιγμή εκείνη θα καταυγαζόταν στη λάμψη αυτής της μουσικής, και θα ήταν ωραίο.
... Το ανθρώπινο ον, οδηγημένο από την έννοια της ομορφιάς, μεταθέτει το
απρόοπτο γεγονός (...) για να φτιάξει ακολούθως απ'αυτό ένα μοτίβο που θα
εγγραφεί στην παρτιτούρα της ζωής του. Θα επανέλθει σ'αυτό, θα το επαναλάβει,
θα το μεταβάλει, θα το αναπτύξει, θα το μεταθέσει,όπως κάνει ο συνθέτης με τα
θέματα της σονάτας του. (...) Ο άνθρωπος, χωρίς να το ξέρει, συνθέτει τη ζωή
του με βάση τους κανόνες της ομορφιάς μέχρι και στις στιγμές της πιο μεγάλης
αναταραχής. "
